از جمله نشریاتی که با رویکردی نزدیک به ژورنالیسم مدرن از دل حوزه علمیه قم برخاست، ماهنامه «رسائل» است؛ نشریهای که در آبان ۱۳۹۵ منتشر شد و شعار خود را «اندیشه حوزه علمیه عصر انقلاب اسلامی» قرار داد. صاحب امتیاز این مجله، مؤسسه خبرگزاری رسا است؛ مجموعهای که مأموریت خود را اطلاعرسانی درباره حوزههای علمیه، علما و اندیشمندان جهان تشیع تعریف کرده است.
از نخستین شماره تا شماره دوازدهم که به آبان ۱۳۹۸ بازمیگردد و آخرین شماره موجود این مجله در مخزن کتابخانه مجلس است، دکتر مسعود معینیپور سردبیری رسائل را بر عهده داشت و محمدمهدی محققی مدیرمسئول آن بود.
اولین سرمقاله رسائل در همان شماره نخست با عنوان «حوزه نظرزده؛ حوزه عملگرا!» منتشر شد. این سرمقاله بر تلاش انقلاب اسلامی برای تغییر نظم معرفتی و اجتماعی ایران در افق تمدن نوین اسلامی تأکید میکند؛ افقی که تحقق آن نیازمند نقشآفرینی همزمان در عرصه نظر و عمل است. با این حال، معینیپور در همان نخستین یادداشت، نقدی جدی را متوجه نهاد روحانیت میکند و مینویسد: «از ضعفهای اساسی نهاد روحانیت در دوره پساانقلابی حیات خود، عدم توسعه نهاد علم و ساختارهای دانش و تربیت منابع انسانی در گذر از حکمت نظری به حکمت عملی و ایفای نقش در عرصه علمی و عملی به طور توأمان است. حوزههای علمیه بنا بود نرمافزار پیشبرد اهداف انقلاب اسلامی را مهیا کند و در عرصه نظر و عمل نقش جدی ایفا کند، اما شاهد آن هستیم که حوزههای علمیه با رویکردی تقلیلگرایانه به شکل نهادی و ساختاری، نقش خود را در حوزه حکمت نظری محدود کرده و از حوزه حکمت عملی غافل است.»
آنچه در سراسر دوره انتشار رسائل دیده میشود، تلاشی برای ارائه تصویری از فقهی است که توان اداره جامعه را دارد. از منظر این نشریه، اگر امروز کاستی یا ناکارآمدیای وجود دارد، بخش مهمی از آن نه حاصل ضعف مبانی نظری، بلکه نتیجه بهروزرسانینشدن آنها و فقدان تلاش عملی برای تحقق آن مبانی است.
رسائل از نظر فرم و شیوه ارائه نیز با بسیاری از رسانههای حوزوی تفاوت داشت. استفاده از اینفوگرافیک، بهرهگیری از قالبهای جدید روزنامهنگاری، گفتوگوهای تخصصی و تیترهای جذاب، در کنار طراحی رنگی و صفحهآرایی متفاوت، این مجله را از بسیاری از رسانههای موسوم به علمی یا دیگر نشریات وابسته به جریان حوزههای علمیه متمایز میکرد و در نهایت نشریهای خوشخوان را پیش روی مخاطب قرار میداد.
نقد حوزههای علمیه در رسائل نه از سر تخطئه نهاد روحانیت، بلکه برآمده از رویکردی انتقادی بود که میکوشید حوزه را به جایگاه مطلوب خود نزدیکتر کند. به همین دلیل، تیتر اصلی شماره نخست مجله «از انفتاح اجتهاد تا انسداد تحول» انتخاب شد. در همان شماره، یکی از گفتوگوهای تخصصی با بزرگان حوزه نیز با این تیتر منتشر شد: «نگرانم حوزه علمیه، نظام ستاد سازمانمحور شود». نقد نظام آموزشی حوزههای علمیه نیز از دیگر موضوعاتی بود که رسائل به شکلی مستمر آن را پیگیری میکرد.
رسائل در طول سالهای انتشار خود تنها به دیدگاههای شخصیتهای حوزوی بسنده نکرد و از چهرههای دانشگاهی نیز بهره گرفت. پروندههای ویژه درباره عرفانهای نوپدید، موسیقی، انتخابات و جمهور و حجاب، همچنین پروندههایی برای شناخت امام موسی صدر، آیتالله شاهرودی، علامه نائینی، آیتالله خویی و آیتالله هاشمی رفسنجانی، نشان میدهد که این مجله در کنار مباحث اندیشهای، رویکردی اجتماعی و تاریخی نیز داشت و کوشید فراتر از مرزهای سنتی رسانههای حوزوی حرکت کند.
